Hoe kun je zien wie systeembeheerder is?

Een systeembeheerder is iemand die computers, servers en netwerken beheert en daarvoor extra rechten heeft. Wil je zien wie systeembeheerder is, dan controleer je welke accounts beheerdersrechten hebben. Hoe je dat doet, verschilt per besturingssysteem.

Met beheerdersrechten kun je software installeren, instellingen wijzigen en gebruikersaccounts beheren. In Windows en macOS heet zo’n account een beheerdersaccount. Op Linux heet het account met onbeperkte rechten ‘root’, ook wel de superuser genoemd.

Stel: een collega wil een printerdriver installeren en krijgt een melding dat hij daar geen rechten voor heeft. Dan wil je snel weten wie wél beheerder is. Meestal ligt die taak bij een vaste functie, zoals de systeembeheerder. Wil je die rol zelf gaan vervullen? Lees dan welke opleiding je nodig hebt voor systeembeheer.

In Windows staan alle accounts met beheerdersrechten in de groep Administrators. Die groep bekijk je via Computerbeheer, de opdrachtprompt of PowerShell. Het snelst gaat het met het commando ‘net localgroup administrators’.

Via Computerbeheer:

1. Druk op Windows-toets + X en kies Computerbeheer.
2. Open Lokale gebruikers en groepen en klik op Groepen.
3. Dubbelklik op Administrators. Je ziet nu alle accounts met beheerdersrechten.

Gebruik je Windows Home? Dan ontbreekt Lokale gebruikers en groepen. Gebruik in dat geval de opdrachtprompt of PowerShell.

In de opdrachtprompt typ je ‘net localgroup administrators’. In PowerShell gebruik je ‘Get-LocalGroupMember -Group “Administrators”’. Wil je alleen weten of jouw eigen account beheerder is? Kijk dan in Instellingen bij Accounts. Staat er Beheerder onder je naam, dan heb je beheerdersrechten.

Werk je in een netwerk met Active Directory? Dan zie je met ‘net group “Domain Admins” /domain’ wie domeinbeheerder is.

Een servicedeskmedewerker controleert dit bijvoorbeeld als een laptop zich vreemd gedraagt. Staan er meer namen in de lijst dan je verwacht? Dan is het tijd om de rechten op te schonen. In de training Microsoft 365 Endpoint Administrator (MD-102) leer je hoe je lokale beheerdersrechten centraal regelt voor alle apparaten.

Op een Mac zie je de beheerders in Systeeminstellingen onder Gebruikers en groepen. Accounts met beheerdersrechten hebben daar het label Beheerder. Via de Terminal vraag je dezelfde lijst op.

Via Systeeminstellingen:

1. Klik op het Apple-icoon in de menubalk en kies Systeeminstellingen.
2. Ga naar Gebruikers en groepen.
3. Accounts met Beheerder onder hun naam hebben beheerdersrechten.

Werk je met een macOS-versie ouder dan Ventura (13)? Dan heet dit onderdeel nog Systeemvoorkeuren.

Via de Terminal typ je ‘dscl . -read /Groups/admin GroupMembership’. Je ziet dan alle beheeraccounts. Voor je eigen account typ je ‘groups’. Staat admin in de lijst, dan ben je beheerder. Let wel op: commando’s in de Terminal zijn hoofdlettergevoelig.

Dit is bijvoorbeeld handig als je de Mac van een vertrokken collega klaarmaakt voor een nieuwe medewerker. Zo voorkom je dat er een oud beheeraccount achterblijft.

Op Linux zie je wie beheerdersrechten heeft door te kijken wie lid is van de sudo- of wheel-groep. Op Debian en Ubuntu heet die groep sudo. Op Red Hat, Fedora en Rocky Linux heet hij wheel.

Beheerders werken meestal niet direct als root. Ze gebruiken het sudo-commando, waarmee ze alleen verhoogde rechten krijgen op het moment dat het nodig is. Dat is veiliger.

Via de terminal:

1. Open de terminal.
2. Typ op Debian of Ubuntu ‘getent group sudo’.
3. Typ op Red Hat, Fedora of Rocky Linux ‘getent group wheel’.

Wil je weten welke rechten jouw eigen account heeft? Typ dan ‘sudo -l’. Je ziet dan welke opdrachten je met sudo mag uitvoeren.

Sudo-rechten kunnen ook rechtstreeks aan een gebruiker zijn toegekend in /etc/sudoers of in de map /etc/sudoers.d/. Controleer die dus ook als je een volledig beeld wilt.

Neem je bijvoorbeeld een webserver over van een collega? Dan is dit het eerste wat je controleert. Werk je vaker met Linux-servers? In de training Linux Administrator (LPIC-1 101) leer je werken met de commandline, bestanden en rechten.

Op een werklaptop ben je meestal zelf geen beheerder. Steeds meer organisaties beheren apparaten centraal met Microsoft Intune. De IT-afdeling bepaalt dan wie lokale beheerder is, vaak voor alle apparaten tegelijk.

De lijst met lokale beheerders op je laptop zegt in dat geval weinig over wie het apparaat écht beheert. Wil je bijvoorbeeld software laten installeren? Neem dan contact op met de servicedesk.

Voor beheerders is centraal beheer juist de veilige manier van werken. Met Intune bepaal je wie lid is van de lokale groep Administrators. Met Windows LAPS krijgt elk apparaat een eigen, automatisch wisselend wachtwoord voor het lokale beheerdersaccount. Hoe je dat inricht, leer je in de MD-102-training.

Weten wie beheerdersrechten heeft, helpt je om problemen sneller op te lossen en je systemen veilig te houden. Accounts met beheerdersrechten zijn een populair doelwit voor aanvallers. Hoe minder van die accounts er zijn, hoe kleiner het risico.

Er zijn drie situaties waarin dit in de praktijk het verschil maakt.

1. Storingen oplossen
   Loopt een systeem vast of mislukt een installatie, dan wil je direct weten wie het kan oplossen. Je verliest geen tijd aan zoeken naar de juiste persoon.
2. Beveiliging op orde houden
   Door regelmatig te controleren wie beheerdersrechten heeft, zie je accounts die daar niet horen. Denk aan een testaccount dat na een project is blijven staan.
3. Medewerkers die vertrekken
   Vertrekt een collega, dan moeten zijn of haar beheerdersrechten direct worden ingetrokken. Een vaste controle voorkomt dat een oud account toegang houdt.

Bij Startel leiden we al ruim 25 jaar IT-professionals op, en de basisregel blijft hetzelfde: geef beheerdersrechten alleen aan wie ze echt nodig heeft. Dat heet het principe van minimale rechten, of least privilege. Wil je dat principe centraal toepassen op alle werkplekken? Dan is de training Microsoft 365 Endpoint Administrator (MD-102) een logische volgende stap.