Wat moet je doen nadat je per ongeluk op een phishinglink hebt geklikt?

Heb je per ongeluk op een phishinglink geklikt, dan hangt het risico vooral af van wat je daarna hebt gedaan. Alleen klikken levert vaak beperkte schade op. Heb je gegevens ingevuld, ben je ingelogd of heb je een bestand gedownload, dan kan een aanvaller toegang krijgen tot je accounts, gegevens stelen of malware installeren.

Phishing wordt steeds overtuigender. Criminelen bouwen nep-inlogpagina’s die niet van echt te onderscheiden zijn van die van banken, overheden of bekende diensten. Log je daar in, dan gaan je gebruikersnaam en wachtwoord rechtstreeks naar de aanvaller. Geavanceerde varianten onderscheppen zelfs je inlogsessie, waardoor ook een tweede verificatiestap niet altijd genoeg is. Soms start het openen van de link al een download van schadelijke software. Hoe meer je na het klikken hebt gedaan, hoe groter het risico.

Handel zo snel mogelijk en verbreek eerst de internetverbinding van je apparaat, zeker als je iets hebt gedownload of geopend. Daarmee voorkom je dat malware contact zoekt met de aanvaller. Werk daarna rustig de volgende stappen af.

Zes stappen, in deze volgorde:

1. Verbreek de internetverbinding
   Zet wifi uit of trek de netwerkkabel los. Zo kan eventuele malware geen verbinding meer maken met de aanvaller.
2. Sluit de browser of het tabblad
   Open de link niet opnieuw, ook niet om te kijken wat er gebeurde. Elke nieuwe bezoek geeft de aanvaller een nieuwe kans.
3. Noteer de URL
   Kopieer of fotografeer het adres van de pagina. Die heb je straks nodig om de aanval te melden.
4. Vul niets meer in
   Vraagt een pagina om een wachtwoord, bankgegevens of persoonsgegevens, sluit hem dan zonder iets in te voeren.
5. Start een virusscan
   Laat je beveiligingssoftware een volledige scan uitvoeren. Werk je op een werkapparaat, meld het dan eerst bij je IT-afdeling.
6. Wijzig je wachtwoorden op een ander apparaat
   Heb je gegevens ingevuld, verander dan je wachtwoorden via een apparaat dat niet besmet kan zijn.

Paniek is begrijpelijk, maar gestructureerd handelen werkt het best. Wil je dat jij en je collega’s in zo’n moment precies weten wat te doen? In de Certified Security Awareness 1 en 2 Workshop leer je phishing herkennen en correct handelen na een incident.

Wijzig eerst het wachtwoord van elk account waarop je via de phishinglink hebt ingelogd. Begin met je e-mailaccount, want daarmee kan een aanvaller de wachtwoorden van bijna al je andere accounts resetten. Daarna volgen je bank, sociale media en werkgerelateerde systemen.

Doe dit altijd via een apparaat dat niet besmet is, bij voorkeur op een ander netwerk. Gebruik voor elk account een uniek, sterk wachtwoord en zet tweefactorauthenticatie aan waar dat kan. Log daarnaast overal uit via de accountinstellingen, zodat een aanvaller met een gestolen sessie er ook uit ligt.

Heb je bank- of creditcardgegevens ingevoerd, bel dan direct je bank. Die kan verdachte transacties blokkeren en je pas beveiligen voordat er misbruik plaatsvindt.

Voer een volledige scan uit met actuele antivirussoftware. Controleer vooraf of de virusdefinities up-to-date zijn, want verouderde software herkent nieuwe dreigingen mogelijk niet.

Let daarnaast op signalen die op een besmetting kunnen wijzen:

• Je apparaat is plotseling trager dan normaal.
• Er staan onbekende programma’s of browserextensies op.
• Je browser opent vanzelf onbekende pagina’s of toont extra advertenties.
• Je krijgt meldingen over ongebruikelijke inlogpogingen.
• Bestanden zijn verdwenen, hernoemd of onleesbaar.

Vindt de scan een bedreiging, volg dan de instructies van het programma. In ernstige gevallen moet je het apparaat terugzetten naar de fabrieksinstellingen. Met regelmatige back-ups verlies je dan zo min mogelijk.

Meld een phishingaanval zodra je vermoedt dat er gegevens zijn buitgemaakt, en ook als je een phishingpoging herkent zonder dat er schade is. Melden beschermt anderen en geeft organisaties de kans om snel in te grijpen.

Hier meld je de aanval:

• Je werkgever of IT-afdeling, als de mail via je werkaccount binnenkwam of je een werkapparaat gebruikte
• De Fraudehelpdesk, het Nederlandse meldpunt voor online fraude en phishing
• Je bank, als je financiële gegevens hebt ingevoerd of verdachte transacties ziet
• De nagebootste organisatie, zodat die haar klanten kan waarschuwen
• De politie, als je daadwerkelijk financiële schade hebt geleden

Bewaar alle bewijzen: de originele e-mail, de URL van de phishingpagina en eventuele schermafbeeldingen.

Gaat het om een werkaccount en zijn er mogelijk persoonsgegevens gelekt, dan moet je organisatie dat binnen 72 uur melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Wacht dus niet met het inlichten van je IT-afdeling.

Je herkent phishinglinks door kritisch te kijken naar de afzender, de URL en de toon van het bericht. Aanvallers spelen in op urgentie, angst of een aantrekkelijk aanbod, zodat je klikt voordat je nadenkt. Een moment van aandacht voorkomt veel ellende.

Kenmerken van phishingberichten en verdachte links:

• Vreemd afzenderadres — het domein klopt net niet, zoals support@paypa1.com in plaats van paypal.com
• Onverwachte urgentie — je account wordt “geblokkeerd” of je moet “direct” handelen
• Afwijkende URL bij hoveren — beweeg je muis over de link zonder te klikken en bekijk het echte adres
• Onverwachte bijlagen — zeker bestanden als .exe, .zip of .docm
• Verzoek om inloggegevens — betrouwbare organisaties vragen nooit per mail om je wachtwoord

Let op: spelfouten zijn geen betrouwbaar signaal meer. Met AI schrijven criminelen foutloze mails in perfect Nederlands. Twijfel je, ga dan zelf via je browser naar de website in plaats van op de link te klikken.

Herkennen is een vaardigheid die je kunt trainen. Met de CSA 1 en 2 E-Learning oefen je in je eigen tempo met het herkennen van phishing en social engineering.

Eén klik op een phishinglink is niet het einde van de wereld, zolang je snel en gestructureerd handelt. Structureel voorkomen vraagt meer: medewerkers die phishing herkennen én weten wat ze moeten doen als het toch misgaat.

Startel traint al ruim 25 jaar professionals in IT en informatiebeveiliging. Twijfel je wat jouw team nodig heeft, lees dan wat het verschil is tussen security awareness en cybersecuritytraining. Voor medewerkers zonder IT-achtergrond is de Certified Security Awareness 1 en 2 Workshop de logische stap. Ben je IT’er en wil je beveiliging technisch onder de knie krijgen, kijk dan naar CompTIA Security+.